غدير ولايت امامت نهج البلاغه

نهج‌البلاغه موضوعی/ ابراهیم منهاج (دشتی)/ انتشارات بوستان کتاب/ چاپ دوم/ سال 1391/ 1096 صفحه/ 22000 تومان

سخنان امام علی امیر مۆمنان علیه السلام بسان گوهرهای گران بهایی در نهج البلاغه گرد آوری شده، اما نظم و ترتیبی ندارد؛ نه به صورت موضوعی و به بر حسب تاریخ صدور و حوادث مربوط. هم چنین در موارد بسیاری، مفهوم سخن امام علیه السلام برای ما روشن نیست و احتمالات متعدد و ابعاد گوناگونی دارد، برای رفع این مشکل و دسترسی آسان و صحیح به مطالب این گنجینه بزرگ، دسته بندی و موضوعی کردن را می طلبید که ابراهیم منهاج (دشتی) در کتاب نهج البلاغه موضوعی، به آن پرداخته است.

در این کتاب سخنان حضرت امیر علیه السلام در نهج البلاغه به 8 بخش و موضوع تقسیم شده است.

بخش اول بیاناتی است که به هر نحو به اصل مسئله خلافت و امامت و شرایط و وظایف امام و نحو انعقاد امامت ارتباط دارد.

بخش دوم سیره سیاسی و عملی حضرت امام علی علیه السلام که شامل دستورات او به کار گزاران خود، از جمله مالک اشتر در عهد نامه ایشان به اوست.

بخش سوم: بیانات مربوط به فتنه طلحه و زبیر و عایشه وجنگ بصره، بخش چهارم بیانات مربوط به فتنه معاویه و جنگ صفین و بخش پنجم بیانات مربوط به جریان حکمیت در جنگ صفین و جنگ خوارج را در بر می گیرد.

بخش ششم بیانات مربوط است به غارات معاویه و سخنانی که در مقام توبیخ و تحریک سپاه برای مقابله با آن غارات یا حمله مجدد به معاویه بیان شده است؛

بخش هفتم سخنانی است که به آینده سیاسی جامعه، بعد از خود، یعنی تسلط بنی امیه اشاره دارد و سخنانی که به عنوان ملاحم معروف شده است.

و بخش هشتم الهیات و مواعظ و بیاناتی درباره روش شناخت دین را شامل می شود.

حکمت ها یا کلمات قصار حضرت امام علی علیه السلام هم در موارد متناسب با بخش های هشت گانه آمده و هم در بخش جداگانه در پایان کتاب همراه ترجمه ذکر شده است.

در این کتاب در موارد معدودی که سخن امام علیه السلام با بیش از یک موضوع ارتباط داشته و تفکیک و تجزیه آن نامناسب یا غیر ممکن به نظر رسیده، کل آن سخن، بر حسب نیاز، در دو بخش و احیانا سه بخش تکرار شده است.

در بعضی موارد هم که سخن امام علیه السلام مشتمل بر دو موضوع قابل تفکیک بوده، به دو بخش تقسیم شده است.

زندگی نامه مرحوم سید رضی رحمة الله علیه، گرد آورنده نهج البلاغه و نگاهی به شرایط اجتماعی عصر او، مبنا و معیار گزینش و جمع آوری سخنان امام علیه السلام در نهج البلاغه، عوامل ایجاد شک و تردید در سند نهج البلاغه، نظرسه شارح بزرگ نهج البلاغه درباره سند آن، نقش کتاب هایی که درباره سند نهج البلاغه تألیف شده است، شرایط استناد به حدیث در مسائل عقیدتی ضمن چند مطلب، روش صحیح برای استنباط از مطالب نهج البلاغه و بخشی از وصیت امام علی علیه السلام به امام حسن مجتبی علیه السلام درباره شرایط تحقیق، در مقدمه کتاب آمده است.

در بخشی از این کتاب که به کلمات قصار امیر المۆمنین علیه السلام پرداخته آمده است:« علامة الإیمان أن تۆثر الصدق حیث یضرک علی الکذب حیث ینفعک، و أن لا یکون فی حدیثک فضل عن عملک، و أن تتقی الله فی حدیث غیرک.

از نشانه ایمان این است که راست همراه با ضرر را بر دروغ همراه با منفعت، ترجیح دهی و این که، سخنت بیش از عملت نباشد و این که، در صحبت از دیگران از خدا بترسی.»

خوانش یک صفحه از این کتاب برای آشنایی بیشتر با نثر آن: صفحه 57

جمع اضداد

و از عجایب او (ع) که به آن منفرد شده و از مشارکت دیگران در آن محفوظ مانده، این است که کلام او در زهد و مواعظ و تذکرات و تنبیهات به گونه‌ای است که وقتی اهل دقت در آن دقت نماید و متفکر در آن بیندیشد و از ذهن خود خارج کند که کلام مانند اوست؛ یعنی کسی که قدر و منزلتش عظیم و امرش نافذ است و حکومت و قدرت او به دور گردن‌ها حلقه زده، شکی برایش پیش نمی‌آید و این‌ها سخن کسی است که در غیر زهد هیچ بهره‌ای ندارد و به جز عبادت کاری ندارد در گوشه خانه‌ای خزیده یا از مردم بریده و در دامنه کوهی منقطع شده که صدایی غیر از صدای خود را نمی‌شنود و کسی غیر خود را نمی‌بیند و ممکن نیست یقین کند که این‌ها کلام کسی است که با شمشیرِ کشیده در جنگ غوطه‌ور می‌شود و گردن‌ها را می‌زند و پهلوانان را به خاک می‌اندازد و با آن برمی‌گردد، در حالی که خون از آن جاری است و قطره قطره خون از آن می‌چکد و در همان حال، او زاهد زاهدان و بدلی از ابدال است و این از فضایل عجیب او و ویژگی‌‌هایی لطیف اوست که با آن‌ها جمع بین اضداد نموده و بین اشیاء دور از هم، ایجاد الفت کرده است.